Matteüs 6:2

NBV
Dus wanneer je aalmoezen geeft,
NBV21
Dus wanneer je iemand iets geeft uit barmhartigheid,

Het woord ‘aalmoes’ komt een aantal keer voor in de NBV (in Matteüs, Lucas, Handelingen en Jezus Sirach). In andere boeken, zoals Tobit, is het juist vermeden. Het woord ‘aalmoes’ is inmiddels zo verouderd dat we het niet meer gebruiken in de NBV21. In plaats van ‘aalmoezen geven’ kiezen we voor ‘iets geven uit barmhartigheid’ of voor ‘geld geven aan de armen’.

1 Let op dat jullie je gerechtigheid niet tentoonspreiden om door de mensen gezien te worden. Dan beloont jullie Vader in de hemel je niet. 2 Dus wanneer je iemand iets geeft uit barmhartigheid, bazuin dat dan niet rond, zoals de huichelaars doen in de synagoge en op straat om door de mensen geprezen te worden. Ik verzeker jullie: zij hebben hun loon al ontvangen. 3 Als je iets uit barmhartigheid geeft, laat dan je linkerhand niet weten wat je rechterhand doet. 4 Zo blijft je gift in het verborgene, en jullie Vader, die in het verborgene ziet, zal je ervoor belonen.

Matteüs 6:10

NBV
en uw wil gedaan worden
NBV21
laat uw wil gedaan worden

De eerste drie beden van het Onzevader beginnen in het Grieks alle drie met een vergelijkbare werkwoordsvorm. In de brontekst is er dus een duidelijke cadans. De NBV onderbreekt die cadans door de derde bede te laten beginnen met ‘en’. Bovendien worden nu de tweede en de derde bede zo sterk aan elkaar gekoppeld dat het lijkt alsof de woorden ‘op aarde zoals in de hemel’ bij allebei horen. Dat is echter niet het geval: ze horen bij de derde bede. Om die twee redenen kiest de NBV21 ervoor om het ‘laat’ te herhalen in de derde bede. Zo blijft de cadans in het gebed bewaard.

5 En wanneer jullie bidden, doe dan niet als de huichelaars die graag in de synagoge en op elke straathoek staan te bidden, zodat iedereen hen ziet. Ik verzeker jullie: zij hebben hun loon al ontvangen. 6 Maar als jullie bidden, trek je dan terug in je huis, sluit de deur en bid tot je Vader, die in het verborgene is. En jullie Vader, die in het verborgene ziet, zal je ervoor belonen.

Onze-Vader-816_500-1

Het Onzevader in de NBV21

Volgens paus Franciscus bevat de NBV een pijnlijke vertaalfout. Sinds jaar en dag pleit hij voor een alternatieve vertaling van de zesde bede van het Onzevader. Hij is onze liefhebbende Vader. Niet God brengt ons in verleiding, maar Satan.

7 Bij het bidden moeten jullie niet eindeloos voortprevelen zoals de heidenen, die denken dat ze door hun overvloed aan woorden verhoord zullen worden. 8 Doe hen niet na! Jullie Vader weet immers wat jullie nodig hebben, nog vóór jullie het Hem vragen. 9 Bid daarom als volgt:

Onze Vader in de hemel,

laat uw naam geheiligd worden,

10 laat uw koninkrijk komen,

laat uw wil gedaan worden

op aarde zoals in de hemel.

11 Geef ons vandaag het brood

dat wij nodig hebben.

Matteüs 6:12

NBV
zoals ook wij hebben vergeven wie ons iets schuldig was
NBV21
zoals ook wij vergeven wie ons iets schuldig is

De Griekse werkwoordsvorm die hier staat, kun je opvatten als een verleden tijd. De NBV heeft die weergegeven met: ‘zoals ook wij hebben vergeven’. Maar deze vorm kan ook een gewoonte aanduiden: ‘zoals ook wij plegen te vergeven’. Als je het zo opvat, kun je het goed met een onvoltooid tegenwoordige tijd vertalen: ‘zoals ook wij vergeven’. Dat doen we in de NBV21. De zin loopt dan ritmisch beter, wat ook behulpzaam is bij het opzeggen van het gebed.

12 Vergeef ons onze schulden,

zoals ook wij vergeven

wie ons iets schuldig is.

Matteüs 6:13

NBV
red ons uit de greep van het kwaad
NBV21
red ons van het kwaad

Of het hier gaat over ‘de kwade’, dat is de duivel (de mannelijke vorm van het Griekse woord), of over ‘het kwaad’, dat wil zeggen: het kwaad in al z’n vormen (de onzijdige vorm van het Griekse woord) kun je aan het Grieks niet zien. De NBV kiest voor ‘het kwaad’, maar voegt de woorden ‘uit de greep’ toe. Ten eerste omdat ‘het kwaad’ dan toch iets actiever wordt voorgesteld, als een kwade macht. En ten tweede omdat ‘redden van’ minder goed Nederlands zou zijn. Toch is er veel kritiek gekomen op de toevoeging van de woorden ‘uit de greep’. Het wordt gezien als té omschrijvend, niet passend in een gebedstekst. Die kritiek hebben we ter harte genomen.

In de NBV komt ‘redden van’ geregeld voor (zie bijvoorbeeld 2 Timoteüs 4:18 ‘De Heer zal me van alle kwaad redden’). Het kan dus ook in het Onzevader worden gebruikt. Daar komt bij dat in de bede ‘red ons van het kwaad’ de aanduiding ‘het kwaad’ zeer breed is – daaronder valt ook ‘hij die het kwaad zelf is’, de duivel (zie Matteüs 13:19).

Voor een uitgebreide bespreking van de veranderingen in het Onzevader: Matthijs de Jong en Ilse Visser, ‘Het Onzevader in revisie: Matteüs 6:9–13 in de nieuwe Bijbelvertaling’, Met Andere Woorden 37/1 (2018), 7–23. Zoals blijkt uit dit artikel, hebben we in eerdere instantie overwogen om te werken met ‘het Kwaad’ met hoofdletter (‘red ons van het Kwaad’). Uit alle reacties bleek dat veel lezers de hoofdletter in ‘het Kwaad’ niet opvatten als aanduiding van een personificatie, maar als een (misplaatste) eerbiedshoofdletter. Daarom hebben we van deze oplossing afgezien en formuleren we met ‘het kwaad’.

13 En breng ons niet in beproeving,

maar red ons van het kwaad.

[Want aan U behoort het koningschap,

de macht en de majesteit,

in eeuwigheid. Amen.]

14 Want als jullie anderen hun misstappen vergeven, zal jullie hemelse Vader ook jullie vergeven. 15 Maar als je anderen niet vergeeft, zal jullie Vader jullie je misstappen evenmin vergeven.

16 Wanneer jullie vasten, doe dan niet als de huichelaars met hun sombere gezichten, want zij vertrekken hun gezicht om iedereen te laten zien dat ze aan het vasten zijn. Ik verzeker jullie: zij hebben hun loon al ontvangen. 17 Maar als jullie vasten, was dan je gezicht en wrijf je hoofd in met olie, 18 zodat niemand ziet dat je aan het vasten bent, alleen je Vader, die in het verborgene is. En jullie Vader, die in het verborgene ziet, zal je ervoor belonen.

19 Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde: mot en roest vreten ze weg en dieven breken in om ze te stelen. 20 Verzamel schatten in de hemel, daar vreten mot noch roest ze weg, daar breken geen dieven in om ze te stelen. 21 Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn.

22 Het oog is de lamp van het lichaam. Dus als je oog helder is, zal heel je lichaam verlicht zijn. 23 Maar als je oog troebel is, zal er in heel je lichaam duisternis zijn. Als het licht in jezelf verduisterd is, hoe groot is dan die duisternis!

24 Niemand kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten. Jullie kunnen niet God dienen én de mammon. 25 Daarom zeg Ik jullie: maak je geen zorgen over je leven, over wat je zult eten of drinken, noch over je lichaam, over wat je zult aantrekken. Is het leven niet meer dan voedsel en het lichaam niet meer dan kleding? 26 Kijk naar de vogels in de lucht: ze zaaien niet en oogsten niet en vullen geen voorraadschuren; het is jullie hemelse Vader die ze voedt. Zijn jullie niet meer waard dan zij? 27 Wie van jullie kan door zich zorgen te maken ook maar één dag aan zijn levensduur toevoegen? 28 En wat maken jullie je zorgen over kleding? Kijk eens naar de lelies, kijk hoe ze groeien in het veld. Ze werken niet en weven niet. 29 Ik zeg jullie: zelfs Salomo ging in al zijn luister niet gekleed als een van hen. 30 Als God het groen dat vandaag nog op het veld staat en morgen in de oven gegooid wordt al met zoveel zorg kleedt, met hoeveel meer zorg zal Hij jullie dan niet kleden, kleingelovigen? 31 Vraag je dus niet bezorgd af: Wat zullen we eten? of: Wat zullen we drinken? of: Waarmee zullen we ons kleden? – 32 dat zijn allemaal dingen die de heidenen najagen. Jullie hemelse Vader weet wel dat jullie dat alles nodig hebben. 33 Zoek liever eerst het koninkrijk van God en zijn gerechtigheid, dan zullen al die andere dingen je erbij gegeven worden. 34 Maak je dus geen zorgen voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt wel voor zichzelf. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad.

Heb jij de NVB21 al gereserveerd?

De NBV21 is de bijbelvertaling van de 21e eeuw. De NBV21 combineert al het goede van de NBV met alles wat er nog beter kon. Het resultaat: een vertaling die vertrouwd voelt en als nieuw. De NBV21 verschijnt in oktober 2021.